ފުރަތަމަ ޞަފްޙާ

ބޭ ކޮރަސް ކޭމެއް ކޮރެއްނުވާނެ. ޤަދުސަމިޢު މިހާ ވަރިއްޔާ ޤާލަފަމާ ކިހާވަރެއް ވާނެބާ

25 January, 2011

މުޙައްމަދު ޞައްލަ ﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް އަށް ނަޞްރު ދޭނެ 10 ގޮތެއް...





قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "وددت أني لقيت إخواني، قال الصحابة: أو ليس نحن إخوانك؟ قال: أنتم أصحابي، ولكن إخواني الذين آمنوا بي ولم يروني" رواه أحمد وصححه الألباني.
ރަސޫލުﷲ ޞައްލަ ﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ. "ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަޚުންނާއި ބައްދަލުކުރެއްވުމަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު ލޯބި ކުރެއްވީމެވެ." . އަޞްޙާބު ބޭކަލުން ދެންނެވިއެވެ. ފަހެ ތިމަންބޭކަލުންނަކީ ކަލޭގެފާނުގެ އަޚުން ނޫން ތޯއެވެ؟ ޙަދީޘް ކުރެއްވިއެވެ. "ތިޔަބައިމީހުންނަކީ ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަޞްޙާބުންނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަޚުންނަކީ ތިމަންކަލޭގެފާނު ނުފެނި ތިމަންކަލޭގެފާނަށް އީމާންވީ މީހުންނެވެ."
(މިޙަދީޘް ރިވާ ކުރެއްވީ އިމާމް އަޙްމަދު އެވެ. އަދި އަލްއަލްބާނީ ވަނީ މިޙަދީޘް ޞައްޙަކުރައްވާފައެވެ.)


ތިރީގައި މި ހުށަހަޅާލަނީ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް އަށް ނަޞްރު ދިނުމުގެ ގޮތުން ތިބާއަށް ކުރެވިދާނެ 10 ކަމެކެވެ. ތިބާގެ ކުޅަދާނަކަން ހުރި މިންވަރަކުން މިކަންތައްތައް ކުރުމަށް ނަސޭހަތްތެރި ވަމެވެ. އަދި ވީ މިންވަރަކުން މިފަދަ އިތުރު ކަންތައް ކުރުމަށްވެސް ނަސޭހަތްރެތިވެ ވަޞިއްޔަތް ކުރަމެވެ.

1.         ގޭގެ އަހުލުވެރިންނާއި، ގާތްތިމާގެ މީހުންނާއި، އަވަށްޓެރިންނާއި މުޢާމަލާތް ކުރުމުގައި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް އަށް ތަބާވުން.
2.         ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ލޯބި ދަރިންގެ ހިތްތަކުގައި ބިންވަޅުނަގައިގެން އެ ދަރިން ހެޔޮގޮތުގައި ތަރުބިއްޔަތު ކުރުން.
3.         ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްއަށް ލޯބި ކުރުމާއި އެކަލޭގެފާނު މާތް ކުރުމާއި، އަމިއްލަ ނަފްސާއި އަނބިދަރިންނަށް ވުރެ ބޮޑަށް އެކަލޭގެފާނަށް ކުރާ ލޯބި އިތުރުވުން.
4.         ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ މައްޗަށް ޞަލަވާތް ކިޔެވުން ގިނަކުރުން. ޚާއްޞަކޮށް އެކަލޭގެފާނުގެ ނަންފުޅު އިވޭ ކޮންމެ ފަހަރަކު [صلى الله عليه وسلم] މިފަދަ ކޮންމެވެސް ޢިބާރާތަކުން އެކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ޞަލަވާތް ކިޔެވުން. އަދި ބަންގީގެ ފަހުގައާއި، ހުކުރުދުވަހާއި ހުކުރުވިލޭރޭ ޞަލަވާތް ކިޔެވުން ގިނަކުރުން.
5.         ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ސިޔަރަތު ކިޔުމާއި އެކަލޭގެފާނުގެ ހިދާޔަތަށް ފުރިހަމައަށް ތަބާވެ، އަހުރެމެންގެ ޙަޔާތުގައި ނަމޫނާއަކަށް ބަލައިގެން ކުރިއަށް ދިޔުން.
6.         ޢިލްމުވެރިން ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ސިޔަރަތާއި ބެހޭގޮތުން ލިޔުއްވާފައިވާ ލިޔުއްވުންތަކާއި ފޮތްތައް ޗާޕުކޮށްގެން ބެހުމާއި، އެފަދަ ދީނީ ތަޤުރީރުތައް ބެހުން.
7.         ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ސުއްނަތުގެ ތެރެއިން ކޮންމެވެސް މިންވަރެއް ތިމާގެ ހަށިގަނޑާއި އުޅުމާއި ގުޅުމުގައި ތަންފީޒު ކުރުން.
8.         އިސްލާމް ދީނަށާއި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްއަށާއި މުސްލިމުންނަށް ގޯނާކުރާ ކޮންމެ ޤައުމެއް (ވެވުނު ގޮތަކުން) ބޯއިކޮޓް ކުރުން.
9.         ދީނީ ޢިލްމުވެރިންނަށް ލޯބިކުރުން. އެއީ އެބައިމީހުންނަކީ ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ވާރުތަވެރިންނެވެ. ނަބިއްޔުންނާއި ރަސޫލުންގެ މުދާ ވާރުތަ ނުކުރެވޭ ކަމަށާއި އަދި އެބޭކަލުންގެ އަރިހުން ވާރުތަ ކުރެވެނީ އެބޭކަލުން ގެންނެވި ޝަރުޢީ ޢިލްމުކަމަށް ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ޙަދީޘް ކުރައްވާފައިވެއެވެ.
10.      މީސްތަކުންގެ މެދުގައި ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމްގެ ސުއްނަތް ފެތުރޭތަން ފެނިއްޖެނަމަ އެކަމަށް އުފާކުރުން.


އަނބީންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު


އަނބީންގެ މަސްއޫލިއްޔަތު





بســــم اللــه الرحـمــن الرحـــيم

الحمد لله الذي خلق الإنسان من طين. وجعل نسله من سلالة من ماء مهين. والصّلاة والسّلام على سيّدنا محمّد أشرف الأنبياء والمرسلين. وعلى آله وصحبه أجمعين. أمّا بعد!

ކުޑަވެސް ޝައްކެއްނެތެވެ. އަންހެނުންނަކީ އިންސާނީ ނަސްލު އުފެއްދުމަށްޓަކައިވާ ދަނޑުތަކެކެވެ. ޙަޤީޤަތުގައި މޮޅުގޮވާމުގެ  ބިންތައްވާ ޤައުމުތަކަކުން ނޫނީ ރަނގަޅު މޮޅު މޭވާ އާއި ގޮވާމުގެ ބާވަތްތައް ނެރެ ދައްކައެއް ނުލެވެއެވެ. އަދި ގޮވާންކުރުމަށް މޮޅު ބިން، ޢިމާރާތްތައް ހެދުމަށާއި، އިންޑަސްޓްރީތައް ޤާއިމު ކުރުމަށް ބޭނުން ކުރަން ވެއްޖެނަމަ ގޮވާންކުރުމުގެ ޞަލާޙިއްޔަތު އެބިންތަކުން ނެތިގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. އެއިރަކުން އެބިންތަކަކުން މޮޅުމޭވާއާއި ގޮވާމުގެ ބާވަތްތަކެއް ނެރެއެއް ނުދެއްކޭނެއެވެ. އަޅުގަނޑުމެން މިނަޟަރުން ވިސްނާބަލާއިރު އިންސާނިއްޔަތުކަން ފުރިހަމަވެ، އަނބިވަންތަކަމާއި މައިވަންތަކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އެއިގެ އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި އަދާކުރުމުގެ ޞަލާޙިއްޔަތު ލިބިގެންވާ އަންހެނުންތަކެއް އުޅޭ ޤައުމަކުން ނޫނީ ފުރިހަމަ އިންސާނިއްޔަތުކަންވާ ދަރިންތަކެއް ނުއުފެދޭނެއެވެ.
އަނބިވަންތަކަމާއި، މައިވަންތަކަން މިއީ ކަނޑައެޅިގެން އަންހެންވަންތަކަމެވެ. ޤައުމެއްގައި ފުރިހަމަ އިންސާނުންތަކެއް އުފެއްދުމަށްޓަކައިވާ އަންހެނުންގެ ކިބައިގައި ހުންނަންޖެހޭ އަނބިވަންތަކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމުގެ ޞަލާޙިއްޔަތު ނައްތާލުން މިއީ އެ ޤައުމެއްގެ ހަލާކެވެ. މިހެނީ އަންބަކަށްވުމާއި، މަޔަކަށްވުން މިއީ އަންހެނުންގެ އަންހެންވަންތަކަމެވެ. ވީއިރު މިދެބައިގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އޭގެ އެންމެ ފުރިހަމަގޮތުގައި އަދާކުރުމުގެ ޞަލާޙިއްޔަތާއި ޤާބިލިއްޔަތުކަން ލިބިގަތުން މިއީ، ޤައުމާއި ވަޠަނަށްޓަކައި، އަދި ހަމަ އެހެންމެ އަންހެނުންގެ ޙަޔާތަށްޓަކައިވެސް އަދާކުރެވެން އޮތް އެންމެ މުހިއްމު ވާޖިބެވެ. އަންހެނުންގެ ކުރިއެރުމަކީ ޙަޤީޤަތުގައި މިވާޖިބު އަދާކުރުމުގައި ފުރިހަމަކަން ލިބިގަތުމެވެ.
ދަންނަވަންތޯއެވެ! އަންހެނުންނަކީ ބޮޑު ބުރަތަކެއް އުފުލަންޖެހޭ ބައެކެވެ. ޠަބީޢީ ގޮތުން އުފުލަންޖެހިފައިވާ ބުރަތަކާއެކު ޒިވާޖީ ޙަޔާތަކަށްފެށުމުން އަނބިވަންތަކަމާއި، މައިވަންތަކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އަދާކުރުމުގެ ބުރަ އުފުލަންޖެހެއެވެ. މިގޮތުން އެކަނބަލުން އުފުލަންޖެހިފައިވާ އަނބިވަންތަކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކަށް ބަލާއިރު މައިގަނޑުގޮތެއްގައި އެ އެކުލެވިގެންވަނީ ދެކަމެއްގެ މައްޗަށެވެ.

1.     ފިރިމީހާގެ ރުހުން ލިބިގަތުން
ޙަޤީޤަތުގައި ފިރިމީހާގެ ރުހުން ލިބިގަތުން މިއީ އަންހެނެއްގެ ޙަޔާތުގެ އެންމެ ބޮޑު ކާމިޔާބީއެވެ. އަދި އަންހެނެއްގެ އަންހެންވަންތަކަމުގެ އެންމެ އިސް މަޤްޞަދަކީ މިއީއެވެ. އަންހެނަކަށް އެ ކަނބުލޯގެ މި މަޤްޞަދު ކާމިޔާބުކޮށްގަތުމުގައި ވިސްނަންޖެހޭ އެތައް ގިނަ ކަންތައްތަކަކާއި، އުފުލަންޖެހޭ ވަރަށް ގިނަ ބުރަތަކެއް ވެއެވެ. މިޘާލަކަށް، ތިމާ ފެނުމުން ފިރިމީހާގެ ލޮލަށް ފިނިކަން ލިބޭނެހާ ގޮތްތައް ތަދުބީރު ކުރުން، އޭނާ ހިތްހަމަޖައްސައި އުފާކުރުވާފައި ބަހައްޓާނެ ގޮތްތަކާމެދު ވިސްނުން، ފިރިމީހާގެ ހަށިގަނޑަށް އަރާމު ދިނުމަށްޓަކައިތިމާގެ ހަށިގަނޑު އޭނާއާ ޙަވާލު ކުރާނެ ތަފާތު ގޮތްތައް ތަދުބީރުކޮށް ވިސްނުންފަދަ ކަންތައްތައް ހިމެނެއެވެ. މިއީ ޙަޤީޤަތުގައި ވަރަށް ބޮޑު ބުރައެކެވެ.

2.     ޚިދުމަތް ކުރުން
ދެމަފިރިވަންތަކަމުގެ ދިރިއުޅުމުގައި މިއީ ވަރަށްވެސް ބުރަބޮޑު މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. މިހެން ކަމުން މި މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމަށްޓަކައި ނޯކަރުންގެ އެހީ ހޯދައިދެވޭވަރު ވާނަމަ ފިރިމީހާ ނޯކަރުންގެ އެހީ އިންތިޒާމުކޮށް އަނބިމީހާއަށް ލުއިކޮށްދޭންޖެހެއެވެ. މިހެނީ މި މަސްއޫލިއްޔަތު އެކުލެވިގެންވަނީ ވަރަށްގިނަ ބައިތަކެއްގެ މައްޗަށެވެ.
       (ހ)  ގެއާއެކު ގޯތިތެރެ ރަނގަޅަށް ސާފުކޮށް ބެލެހެއްޓުން.
       (ށ)  އަންނައުނު ދޮވެ އިސްތިރިކޮށް ބެލެހެއްޓުން.
       (ނ)  ކައްކައި ކާންދީ ތަށިތެލި ސާފުކޮށް ގެންގުޅެ ބެލެހެއްޓުން.
       (ރ)  ގޭގެ ސާމާނު ވަކި ނިޡާމަކުން ތަރުތީބުކޮށް ބެލެހެއްޓުން.

ދެން އަޅުގަނޑުމެން ނިކަން މައިވަންތަކަމުގެ މަސްއޫލިއްޔަތުތަކަށް ބަލާލަމާ ހިންގަވާށެވެ. މިބައިގައި މައިގަނޑުގޮތެއްގައި ވަނީ އެންމެ ކަމެކެވެ. އެއީ ދަރީން ތަރުބިއްޔަތުކޮށް ބެލެހެއްޓުމެވެ. މިއީވެސް ވަރަށް ބުރަބޮޑު މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. މި މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި އަންނަނިވި ބައިތަކަށް ކޮންމެހެން ޚިޔާލު ބަހައްޓަން ޖެހެއެވެ.
         (ހ)  ދަރީގެ ޞިއްޙަތާމެދު ޚިޔާލު ބެހެއްޓުން.
         (ށ)  އިސްލާމްދީނުގެ ޢަޤީދާތައް ކުއްޖާގެ ހިތުގައި ހަރުލެއްވުމަށް ޚިޔާލު ބެހެއްޓުން.
         (ނ)  ކުއްޖާއަށް ސާފުތާހިރުކަން ދަސްކޮށްދިނުމަށް ޚިޔާލު ބެހެއްޓުން.
         (ރ)  ރީތި އަދަބާއި އަޚްލާޤް ދަސްކޮށްދިނުމަށް ޚިޔާލު ބެހެއްޓުން.
         (ބ)  އިސްލާމީ ޘަޤާފަތަށް ކުއްޖާ ހޭނުވުމަށް ޚިޔާލު ބެހެއްޓުން.
         (ޅ)  ﷲއާއި ރަސޫލާ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމް ގެ ލޯބި ކުއްޖާގެ ހިތަށް ވެއްދުމަށް ޚިޔާލު ބެހެއްޓުން.
         (ކ)   ޤުރުއާނުގެ ލޯބި ކުއްޖާގެ ހިތަށް ވެއްދުމަށް ޚިޔާލު ބެހެއްޓުން.
         (އ)  ދީނީ ރޫޙު ކުއްޖާގެ ހިތުގައި އުފެއްދުމަށް ޚިޔާލު ބެހެއްޓުން.
         (ވ)  އިންސާނިއްޔަތުގެ އެންމެހާ ޝުޢޫރުތަކެއް ކުއްޖާގެ ހިތުގައި ގަދަ ކުރުމަށް ޚިޔާލު ބެހެއްޓުން.

ދަންނަވަންތޯއެވެ. ދަރިޔާގެ އެންމެ ފުރަތަމަ މަދްރަސާއަކީ މައިމީހާއެވެ. މިހެންކަމުން މައިވަންތަކަމުގެ ލޯބި ދަރިޔަށް ދިނުމުގެ އިތުރަށް ކުއްޖާ ތަރުބިއްޔަތުކޮށް ގެންގުޅެ ބެލެހެއްޓުމުގައި އިސްވެ ބަޔާންވެ ދިޔަކަންތައްތަކާމެދު މަންމަ ވަކީން ސަމާލުކަން ދޭންޖެހެއެވެ. މަންމަގެ މި މަސްއޫލިއްޔަތު އަދާކުރުމުގައި ބައްޕަވާނީ އެހީތެރިއަކަށެވެ.

ޠަބަޢީ ބުރަތަކާއެކު އަންހެނުން އުފުލަންޖެހިފައިވާ މި ބުރަތަކުގެ އިތުރަށް އެކަނބަލުންނަށް އެހެން ބުރައެއް ޖެއްސުން އެއީ ކަނޑައެޅިގެން އެކަނބަލުންގެ މައްޗަށް ވެވޭ އަނިޔާއަކަށް ނޫނީ ނުވެ ނުދާނެއެވެ. އަދި ވަކީން އެކަނބަލުންގެ މި މަސްއޫލިއްޔަތުތަކުން އެއްކިބާކޮށް ދުރުކޮށްލުމީ ކަނޑައެޅިގެން މުޅި އިންސާނިއްޔަތަށް ވެވޭ އަނިޔާއެކެވެ. އަދި އެއިރުން އިލާހީ ޚިލްޤަތު ބަދަލުކޮށްލުމަށް މަސައްކަތްވެވެނީއެވެ. އިލާހީ ޤާނޫނު އުވާލެވެނީ އެވެ. ނަތީޖާއަކަށް ވާނީ ފިތުނަ ފަސާދަތައް އުފެދުމެވެ. މިއަދު މުޅި ދުނިޔެ ދެކެމުން ދަނީ މި ހިތި ނަތީޖާއެވެ. ޒިވާޖީ ޙަޔާތުގެ ބާއްޖަވެރިކަން ގެއްލިގޮސް ދެމަފިރިވަންތަކަމުގެ ޙަޔާތް ބަރުބާދުވަނީއެވެ. ޢާއިލާތަކުގެ ހަރުދަނާކަން ގެއްލިދަނީއެވެ. މުޢާޝަރާތައް ފާސިދުވަނީއެވެ. މުޖްތަމަޢުގެ ހަމަޖެހުމާއި ހިމޭންކަން ނެތިދަނީއެވެ. އިންސާނިއްޔަތުގެ ޝުޢޫރުތައް ނެތިގޮސް ޟަމީރުތައް މަރުވަނީއެވެ.

الله سبحانه وتعالى ، އިސްލާމީ ދިވެހި އުއްމަތް، މިބާވަތުގެ އެންމެހާ ނުރައްކާތަކުން ސަލާމަތް ކުރައްވައި ރައްކާތެރި ކުރައްވާށިއެވެ! އާމީން.


ވަގުތު ފާއިތުވުމުގެ ކުރިން


الحمد لله رب العالمين. والصلاة والسلام على أشرف الأنبياء والمرسلين. نبينا وحبيبنا وقدوتنا محمد   وعلى آله  وأصحابه  ومن تبعهم بإحسان إلى يوم الدين. أما بعد.
ﷲ ތަޢާލާގެ ފޮތަށް ބަލައިފިމީހަކަށް އެއިލާހު ވަގުތުތައް ގަންދެއްވަވައި ހުވާ ވަޙީ ކުރައްވަވާފައިވާތަން ފެންނާނެއެވެ.ފަތިސްވަގުތު ގަންދެއްވަވައި އެއިލާހު ވަޙީކުރައްވަވާފައިވެއެވެ.) وَالْفَجْرِ(  ޟުޙާވަގުތު ގަންދެއްވަވައި އެއިލާހު ވަޙީ ކުރައްވަވާފައިވެއެވެ.)  وَالضُّحَى (މެންދުރުވަގުތު ގަންދެއްވަވައި އެ އިލާހު ވަޙީ ކުރައްވަވާފައިވެއެވެ.) وَالنَّهَارِ إِذَا تَجَلَّى( ހަވީރު ވަގުތު ގަންދެއްވަވައި އެއިލާހު ވަޙީ ކުރައްވަވާފައިވެއެވެ.)  وَالْعَصْرِ (އަދި ރޭގަނޑުގެ ވަގުތު ގަންދެއްވަވައި އެއިލާހު ވަޙީ ކުރައްވަވާފައިވެއެވެ.)وَاللَّيْلِ إِذَا يَغْشَى (މިއިން ދޭހަވަނީ ކޮން އެއްޗެއްތޯއެވެ؟ އިސްލާމްދީނުގައި ވަގުތަށް ދެވިފައިވާ އަހަންމިއްޔަތުކަމެވެ. ވަގުތަށް ދެވިފައިވާ ޤަދަރެވެ. އެހެނީ ﷲ ތަޢާލާ އެއްޗެއް ގަންދެއްވަވާނީ އެ އިލާހުގެ ޙަޟްރަތުގައި އެއަށް ދެވިފައިވާ ޤަދަރެއްގެ މަތިވެރިކަން ބަޔާންކޮށް ދެއްވެވުމަށްޓަކައެވެ.
އާދެ ! ވަގުތަކީ ވަރަށް އަގުހުރި އެއްޗެކެވެ. އެއީ އިންސާނާގެ ރައުސުލްމާލެވެ. އޭނާގެ ޙަޔާތެވެ. މިދުނިޔޭގައި އޭނާ ވޭތުކުރާ ކޮންމެ ވަގުތުކޮޅަކީ އޭނާގެ ޙަޔާތުން މަދުވެގެންދާ ވަގުތުކޮޅެކެވެ. އަޖަލާ ގާތްކުރާ ވަގުތުކޮޅެކެވެ. އަލް އިމާމް ޙަސަނުލްބަޞަރީ ރަޙިމަހުﷲ ގެ ބަސްފުޅެއްގައި އައިސްފައިވެއެވެ.  يا ابن آدم أنت أيام، كلما ذهب يوم منها ذهب بعضك، ويوشك إذا ذهب بعضك أن يذهب كلك وأنت لا تعلم، فاعمل، فاليوم عمل ولا حساب، وغدا حساب ولا عمل  " އޭ އާދަމުގެ ދަރިޔާއެވެ. ތިބާއަކީ ދުވަސްތަކެކެވެ. ފާއިތުވެގެންދާ ކޮންމެ ދުވަހަކީ ތިބާގެ ޢުމުރުން މަދުވެގެންދާ ދުވަހެކެވެ. އަދި ތިބާ ޣާފިލުކަމުގެ ނިދިން ނިދާފައި އޮއްވާ، ދުވަސްތައް މަދުވަމުން މަދުވަމުންގޮސް، ތިބާގެ ނިމުން އައިސް ތިބާއާ ބައްދަލުކޮށްފާނެތެވެ. އެހެންވީމާ (ޣާފިލުކަމުގެ ނިދިން ހޭލައި) ހެޔޮ ޢަމަލުކުރާށެވެ. އެހެނީ މިއަދު(ދުނިޔޭގައި) އޮތީ ޢަމަލެވެ. ޙިސާބެއް ނެތެވެ. އަދި މާދަމާ (އާޚިރަތުގައި) އޮތީ ޙިސާބެވެ. ޢަމަލެއް ނެތެވެ."  ނަމަވެސް މިކަމާ މެދު ވިސްނާ ފިކުރު ކުރަނީ ކޮންބައެއްތޯއެވެ؟ މިއިން ޢިބްރަތް ޙާޞިލުކުރަނީ ފަހެ ކޮންބައެއްތޯއެވެ؟
މީސްތަކުން މިވަނީ ދުނިޔޭގެ ކެހިވެރިމަޅިތަކުގައި ޖެހިފައެވެ. ޝައިޠާނާގެ ވަސްވާހަށް ތަބާވެފައެވެ. ޝަހުވަތުގެ ކަނޑަށް ޣަރަޤު ވެފައެވެ. ކުޅިވަރާއި މަޖަލަށް ގެއްލިފައެވެ. އެބައިމީހުންދަނީ އުފާ ފާޅުކުރަމުންނެވެ. އުފަންދުވަހުގެ ޕާރޓީތައް ބާއްވަމުންނެވެ. ކައިވެންޏާއި އެހެނިހެން ކަންތަކަށް އަހަރުފުރުމުގެ މުނާސަބަތުތައް ފާހަގަކުރަމުންނެވެ. އެއީ އެބައިމީހުންގެ ޢުމުރުން މަދުވާ ދުވަސްތަކެއްކަން އެބައިމީހުންނަކަށް އިޙްސާސެއްނުކުރެވެއެވެ. އެބައިމީހުންނަށް ވަގުތުގެ އަގު ވަޒަނެއްނުކުރެވެއެވެ. عن ابن  عباس رضي الله عنهما قال: قال رسول الله: نعمتان مغبون فيهما كثير من الناس: الصحة والفراغ  އިބްނު އައްބާސް ރަޟިޔަﷲ ޢަންހުމާ ވިދާޅުވިއެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަ ޙަދީޘްފުޅުކުރެއްވެވިއެވެ. " ގިނަ ބަޔަކަށް އޭގެ އަގު ވަޒަންނުކުރެވޭ (އެއަށް ފަރުވާކުޑަކޮށްފައިވާ) ދެ ނިޢުމަތެއްވެއެވެ. އެއީ ޞިއްޙަތާއި ހުސްވަގުތެވެ."
އާދެ! މަދުބަޔަކަށް މެނުވީ، ނިޢުމަތްތަކުގެ އަގު ވަޒަންކުރެވެނީ އެ ނިޢުމަތްތަކުން މަޙުރޫމުވުމުންނެވެ. ލޮލުގެ ނިޢުމަތުގެ އަގު ވަޒަންކުރެވެނީ ލޯ ފަންވީމައެވެ. ސިއްޙަތުގެ ނިޢުމަތުގެ އަގު ވަޒަންކުރެވެނީ ބަލިވީމައެވެ. އަދި ވަގުތުގެ ނިޢުމަތުގެ އަގުވަޒަން ކުރެވެނީ އެ ނިޢުމަތުން މަޙުރޫމުވުމުންނެވެ. އާދެ، މަރުވުމުންނެވެ. ޤަބުރުތަކުގެ އަހުލުވެރިންގެ ހަޅޭކުގެ އަޑު އިވޭނަމަ، މިކަން އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެގުނީހެވެ. ދުނިޔޭގައި ބޭކާރުގޮތުގައި ނަގާލި ވަގުތުތަކާމެދު އެބައިމީހުންދަނީ ހިތާމަ ކުރަމުންނެވެ. އަދިއެއްފަހަރު އެވަގުތު ލިބޭނޭނަމަ ކިހާ ރަނގަޅުހޭ ބުނަމުންނެވެ.) رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ (" އޭ އަޅަމެން ހައްދަވައިގެންގުޅުއްވަވާ އިލާހެވެ. އަޅަމެން ކުރަމުންގެންދިޔަ (ނުބައި)ޢަމަލުތަކާއި ޚިލާފަށް ޞާލިހު ޢަމަލުކުރުމަށްޓަކައި، އަޅަމެން (ނަރަކައިން)ނެރުއްވަވާފާނދޭވެ.(އަދިއެއްފަހަރު ދުނިޔެއަށް ފޮނުއްވަވާފާނދޭވެ.)"
ނިޢުމަތްތަކުގެ އަގު ވަޒަންކުރެއްވެވި ބޭކަލުން، އެބޭކަލުންގެ ވަގުތުން އެންމެ ސިކުންތެއްވެސް ބޭކާރު ގޮތުގައި ހޭދަވެގެންދިޔަނުދެއްވެވުމަށް ވަރަށް ބޮޑު އަހަންމިއްޔަތުކަމެއް ދެއްވެވިއެވެ. އަލް އިމާމް ޙަސަނުލްބަޞަރީ ރަޙިމަހުﷲ ވިދާޅުވިއެވެ.( لقد أدركت أقواماً كانوا على أوقاتهم أشد حرصاً منكم على أموالكم) " ތިޔަބައިމީހުން މުދަލަށް ރައްކާތެރިވާވަރަށްވުރެ ބޮޑަށް އެބައިމީހުންގެ ވަގުތުތަކަށް ރައްކާތެރިވެލައްވާ ބޭކަލުންތަކަކާ ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ބައްދަލުވިއެވެ." އެބޭކަލުންގެ ވަގުތުތައް އެބޭކަލުން ހޭދަކުރެއްވެވީ ޢިލްމު އުނގެނިވަޑައިގަތުމުގައެވެ. ނުވަތަ ޢިލްމު އުގަންނަވައި ދެއްވެވުމުގައެވެ. ނުވަތަ އަޅުކަންކުރެއްވެވުމުގައެވެ. ޚަޠީބުލްބަޣްދާދީ ރަޙިމަހުﷲ އަށް ބައްލަވާށެވެ. އެކަލޭގެފާނު މަގުމަތިން ހިންގަވާ ވަޑައިގަންނަވާއިރުވެސް ވަޑައިގަންނަވަނީ ފޮތެއް މުޠާލަޢާ ކުރައްވަވަމުންނެވެ. އަދި އިބްނުރަޖަބް އަލްހަންބަލީ ރަޙިމަހުﷲ އަށް ބައްލަވާށެވެ. އެކަލޭގެފާނު އަވަހާރަވުމަށްފަހު އެކަލޭގޭފާނު ލިޔުއްވަވާފައިވާ ފޮތްތައް އެކަލޭގެފާނުގެ މުޅި ޢުމުރަށް ބަހާލެވުނު އިރު ކޮންމެ ދުވަހަކަށް ނުވަފޮތް ވެއެވެ. އަދި ޖަޢުފަރު ބިން ޢަލީ ރަޙިމަހުﷲ އަށް ބައްލަވާށެވެ. އިމާމް މާލިކު ރަޙިމަހުﷲ ވިދާޅުވިއެވެ.  ( ما دخلت على جعفر بن علي إلا وجدته على إحدى ثلاث: إما قائماً يصلي، أو جالساً يقرأ القرآن، أو جالساً يذكر الله)  " ޖަޢުފަރުބިން ޢަލީ ރަޙިމަހުﷲ، ނަމާދު ކުރައްވަވަން ނުވަތަ ޤުރުއާން ކިޔަވާ ވިދާޅުވާން ނުވަތަ ޒިކުރުކުރައްވަަވަން ނުހުންނަވާ ވަގުތެއްގައި ތިމަންކަލޭގެފާނަށް، އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ނުދެވެއެވެ."

 އެއިންބޭކަލެއްގެ ވަގުތުން އެންމެ ހިނދުކޮޅެއްވެސް ފައިދާއެއްނެތް ގޮތުގައި ހޭދަ ކުރެވިއްޖެއްޔާ، އެބޭކަލުން އެކަމާއި ރޮއެ ހިތާމަ ކުރައްވަވައެވެ. އިބްނު މަސްޢޫދު ރަޟިޔަﷲ ޢަންހު ވިދާޅުވިއެވެ. (ما ندمت على شيء ندمي على يوم غربت شمسه، نقص فيه أجلي ولم يزد فيه عملي). " ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ (ހެޔޮ) ޢަމަލު އިތުރުނުވެ،  ޢުމުރުން ފާއިތުވާ ދުވަހެއްގެ މައްޗަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު ހިތާމަ ކުރައްވާ ވަރަށް، އެއްވެސް ކަމަކާ ތިމަންކަލޭގެފާނު ހިތާމަ ނުކުރައްވަމެވެ."
އޭ ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚްތުންނޭވެ! މި ކަންތައްތަކުން ޢިބްރަތްލިބިގަނެ، ވަގުތުގެބޭނުން ހެޔޮގޮތުގައި ހިއްޕަވާށެވެ. ގެއްލިއްޖެ ވަގުތެއް އަނބުރާ ނުލިބޭނެއެެވެ. އަލް އިމާމް ޙަސަނުލްބަޞަރީ ރަޙިމަހުﷲ ގެ ބަސްފުޅެއްގައި އައިސްފައިވެއެވެ. "ما من يوم ينشق فجره إلا وينادى: (يا ابن أدم أنا يوم جديد وعلى عملك شهيد فاغتنمني وتزود مني، فأنا لا أعود إلى يوم القيامة ) " ހާލުގެ ދުލުން، ' އޭ އާދަމުގެ ދަރިޔާއެވެ. އަހަންނަކީ އާ ދުވަހަކީމެވެ. އަދި ތިބާގެ ޢަމަލުގެ މައްޗަށްވާ ހެކިވެރިޔަކީމެވެ. އަހަރެންގެ ބޭނުން ހެޔޮގޮތުގައި ހިފައި (އާޚިރަތަށްޓަކައި) ކޮއްތު އިތުރުކުރާށެވެ. ފަހެ ޤިޔާމަތާއި ޖެހެންދެން އަހަރެން ދެން އެނބުރި ނާންނާނަމެވެ.' ނުބުނާ ދުވަހަކަށް ފަޖުރު ނުލައެވެ." އެހެންކަމުން ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހިވަސައްލަމަ ވަނީ ވަގުތުގެ ބޭނުން ހެޔޮގޮތުގައި ހިފުމަށް އުއްމަތަށް ނަޞޭޙަތްދެއްވަވާ ވަޞިއްޔަތް ކުރައްވަވާފައެވެ. އެއީ ޢުމުރުގެ އެންމެ ފަހު ސިކުންތުކޮޅުކަމުގައި ވިއަސްމެއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޙަދީޘްފުޅެއްގައި އައިސްފައިވެއެވެ.  ( إن قامت الساعة وبيد أحدكم فسيلة، فإن استطاع ألا تقوم حتى يغرسها فليفعل ). " ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން މީހެއްގެ އަތުގައި ކުޑަ ކަދުރު ރުކެއް އޮއްވާ ޤިޔާމަތުގެ ވަގުތު ޖެހުނަސް، އޭނާއަށް ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންވާނަމަ އެ އިންދާފައި ނޫނީ ނުތެދުވާށެވެ."
އޭ ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚްތުންނޭވެ! ދާއިމީ ދުނިޔެ ބާއްޖަވެރި ކުރުމަށްޓަކައި، މި ފަނާވަނިވި ދުނިޔޭގައި ލިބިފައިމިވާ ކުޑަ ވަގުތުކޮޅުގެ ބޭނުން އޭގެ އެންމެ ފުރިހަމަގޮތުގައި ހިއްޕަވާށެވެ. )كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئًا بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخَالِيَةِ(" ދުނިޔޭގައި ތިޔަބައިމީހުން ހޭދަކުރި ދުވަސްތަކުގައި ތިޔަބައިމީހުން ކުރި ހެޔޮ ޢަމަލުތަކުގެ ޖަޒާއެއްގެ ގޮތުން އަރާމުގައި ކައިބޮއި އުޅޭށެވެ." މިފަދައިން ބުނެވޭ މީހުންގެ ތެރެއިން ވުމަށް މަސައްކަތް ކުރައްވަވާށެވެ. އެންމެ ސިކުންތެއްވެސް ފައިދާއެއްނެތް ގޮތުގައި ހޭދަނުކުރައްވަވާށެވެ. ރަސޫލުﷲ ޞައްލަﷲ ޢަލައިހި ވަސައްލަމަގެ ޙަދީޘްފުޅެއްގައި އައިސްފައިވެއެވެ. (ليس يتحسر أهل الجنة على شيء إلا على ساعةٍ مرت بهم لم يذكروا الله عز وجل فيها ) " ﷲ ގެ މަތިން ހަނދުމަނުކޮށް، ދުނިޔޭގައި ހޭދަކުރެވުނު ވަގުތުކޮޅުފިޔަވައި އެހެން އެއްވެސް ކަމަކާއި، ސުވަރުގޭގެ އަހުލުވެރިން ހިތާމަ ނުކުރާނެއެވެ."

އޭ ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚްތުންނޭވެ! ދުނިޔޭގައި، ﷲ ގެ އަމުރުފުޅުތަކާއި ޚިލާފުވެ، ފަނާވަނިވި ދުނިޔެއަށްޓަކާ އާޚިރަތް ވިއްކާލި މީހުން ދާންއޮތް ތަނަކީ ނަރަކައެވެ. އެހިނދު، ހެޔޮޢަމަލުކުރުމަށް ވަޢުދުވެ، އަދި އެއްފަހަރު ދުނިޔެއަށް ފޮނުއްވަވައި ދެއްވެވުން އެދި އެބައިމީހުން ރޯނެއެވެ. ދެންފަހެ ﷲ ތަޢާލާ އެބައިމީހުންނަށް ޖަވާބުގައި ވަޙީކުރައްވާނެތެވެ.  )أَوَلَمْ نُعَمِّرْكُم مَّا يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَن تَذَكَّرَ وَجَاءكُمُ النَّذِيرُ فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِينَ مِن نَّصِيرٍ( "ހަނދުމަކުރާނޭ މީހަކު ހަނދުމަކުރާހާ ދުވަހު ތިމަންއިލާހު ތިޔަބައިމިހުންގެ ޢުމުރު ނުދަންމަވަންތޯއެވެ؟ އަދި އިންޒާރުކުރައްވަވާނޭ ބޭކަލަކު ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް ވަޑައިގަތެވެ. ފަހެ ތިޔަބައިމީހުން ޢަޒާބުގެ ރަހަލިބިގަންނާށެވެ. އަނިޔާވެރިންނަށް ނަޞުރުދެއްވަވާނޭ ފަރާތެއްނުވެއެވެ."

އޭ ލޮބުވެތި އަޚުންނާއި އުޚްތުންނޭވެ! ސާޅީސް ނުވަތަ ފަންސާސް އަހަރުވަންދެން ދުނިޔޭގައި ހުންނަވާނޭކަމަށް އުއްމީދުނުކުރައްވަވާށެވެ.މިޖުމްލަ ކިޔާ ނުނިމެނީސްވެސް މަރާއި ބައްދަލުކުރަންޖެހިދާނެކަމަށް ވިސްނަވާށެވެ. މަޝްހޫރު ޅެންވެރިޔާ އަޙުމަދު ޝައުޤީ ވިދާޅުވެފައިވެއެވެ.
دقات قلب المرء قائلة له *** إن الحياة دقائق وثواني
ހިތުގެ ވިންދު އިންސާނާކައިރީ ބުނަމުންދެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ޙަޔާތަކީ މިނެޓްތަކަކާއި ސިކުންތުތަކެކެވެ.
ހެދުނުވެއްޖެއްޔާ ހަވީރު ވަންދެން ދުނިޔޭގައި ހުންނަވާނޭކަމަށް އުއްމީދުނުކުރައްވަވާށެވެ. އަދި ހަވީރުވެއްޖެއްޔާ ހެދުނު ވަންދެން ދުނިޔޭގައި ހުންނަވާނޭކަމަށްވެސް އުއްމީދުނުކުރައްވަވާށެވެ. ހެޔޮ ޢަމަލުތައް، ފަހުންކުރުމަށް ލަސްނުކުރައްވަވާށެވެ. އޭ ލޮބުވެތި އުޚްތުންނޭވޭ! ޙައްޖުދުވަހު ނުވަތަ އަހަރުފެށޭ ދުވަހު ބުރުޤާ އެޅުއްވުމަށް ނުތިއްބަވާށެވެ. އެދުވަސް ޖެހުމުގެ ކުރިން މަރު އައިސް ބައްދަލުކޮށްފިއްޔާ ދެން ކުރާނެ ހަމަ އެއްކަމެއްވެސް ނޯންނާނެއެވެ. އަލްއިމާމް ޙަސަނުލްބަޞަރީ ރަޙިމަހުﷲ ވިދާޅުވިއެވެ. (إياك والتسويف فإنك في يومك ولست بغدك) " ' ސައުފަ ' (ފަހުންކުރާނަން ނުވަތަ ކުރާނަން)، މި ބަހުން ހުށިޔާރުވެ ރައްކާތެރިވާށެވެ. ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން ތިބާ ތިހިރީ މިއަދުގައެވެ. މާދަމާއެއްގަނޫނެވެ." އަދި ސަލަފުންގެ އެހެންބޭކަލެއްގެ ކިބައިން ރިވާވެގެން އައިސްފައިވެއެވެ. (احذروا سوف فإنها من جنود إبليس) " ' ސައުފަ ' (ފަހުންކުރާނަން ނުވަތަ ކުރާނަން)، މި ބަހުން ހުށިޔާރުވެ ރައްކާތެރިވާށެވެ. ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން އެއީ ޝައިޠާނާގެ ލަޝްކަރުގެ މީހެކެވެ."

تزود من التقوى فإنك لا تدري *** إذا جنّ ليل هل تعيش إلى الفجر
ތަޤުވާވެރިކާމާއި ހެޔޮޢަމަލު އިތުރުކުރާށެވެ. ރޭގަނޑުވެއްޖެއްޔާ ފަތިސްވަންދެން ދިރިހުންނާނޭކަމެއް ނޭނގެއެވެ.